Kể chuyện thiết kế nhà Quốc Hội.
- Chi tiết
- Được đăng ngày Thứ ba, 21 Tháng 2 2012 21:45
- Viết bởi Cục Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng
Phác thảo thiết kế nhà Quốc hội năm 1960Dạo ấy, Bộ Kiến Trúc vừa tách ra khỏi Bộ Thủy Lợi (nay là Bộ Xây Dựng), nửa đất nước phía Bắc, thực hiện kế hoạch khôi phục kinh tế, rồi sôi nổi với kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội. Mặc dù chưa đủ cơ sở khoa học, kinh tế lập qui hoạch xây dựng các đô thị, nhưng việc xây dựng đất nước đâu có thể chờ. Nhờ sự giúp đỡ của các chuyên gia Liên Xô, các kiến trúc sư Việt Nam:Hoàng Như Tiếp, Ngô Huy Quỳnh đã nhanh chóng dựng lên phác thảo quy hoạch Thủ đô Quảng trường Ba Đình – tên Ba Đình do bác sĩ Trần Văn Lai, một nhân sĩ yêu nước, làm thị trưởng dưới thời chính phủ Trần Trọng Kim (3/45-5/45) đặt. Ba Đình là danh xưng căn cứ nghĩa quân Đinh Công Tráng chống Pháp ở huyện Nga Sơn, Thanh Hóa (thơ Tố Hữu: "Chiếu Nga Sơn-gạch Bát Tràng/Vải tơ Nam Định, lụa Hàng Hà Đông). Thời thuộc Pháp, đây là khoảng không lớn,có đảo hoa tròn, phía sau là hai dảy cột tròn cong cong kiến trúc Pháp – kiểu tường trang trí, có tên gọi Ronde point (điểm tròn). Tại đây, người "KTS Việt Minh" đầu tiên Ngô Huy Quỳnh dựng lễ đài để Chủ tịch Hồ Chí Minh trịnh trọng đọc tuyên ngôn độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sau này, cũng vị trí ấy dựng đài xem lễ bằnggỗ rồi bằng gạch và từ 1973 là Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Quảng trường Ba Đình, theo qui hoạch hồi đó được xem là trung tâm chính trị trong hệ thống trung tâm thủ đô,từ ven Hồ Tây, khoảng đất xưa là trường đua ngựa và công viên trung tâm(mang tên Thủ Lệ), mở 1 đại lộ tuyệt đẹp nối với quảng trường Ba Đình. Khu đất bây giờ mang tên lô D (18 Hoàng Diệu) là nhà làm việc của 6 Bộ.
Miền Bắc lúc ấy chỉ có hơn chục KTS từ Việt Bắc và nước ngoài về, cùng với hơn chục sinh viên kiến trúc mới ra trường. Liên Xô giúp ta làm quy hoạch, Trung Quốc giúp thiết kế nhà Quốc Hội. Một trăm chuyên gia Việt Nam được cử sang Bắc Kinh 9 tháng để nghiên cứu học hỏi thiết kế và thi công nhà quốc hội nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa mang tên đại lễ đường nhân dân tại quảng trường Thiên An Môn. Công trình đồ sộ này vừa khánh thành đầu năm 1960 đang được dư luận rất quan tâm. Cũng trong thời gian này, một đoàn chuyên gia Trung Quốc với kinh nghiệm qua công trình lớn Eye, được chính phủ ta mời sang Việt Nam để cùng các KTS nước ta thiết kế nhà Quốc hội. B ộ kiến trúc lập một bộ phận chuyên trách, gọi là "Tổ Quốc hội" do KTS Trần Hữu Tiềm và Tạ Mỹ Duật phụ trách, hàng ngày trực tiếp nghiên cứu, thiết kế với chuyên gia Trung Quốc. Nhiều phác thảo hồi ấy khá đồ sộ, ý tưởng chính là những khối chạy quanh 4 mặt, bao quanh một hai vườn cây ở giữa. Các khối nhà đối xứng. Những mái ngói nhiều lớp nhô lên ở chính giữa và ở những bộ phận quan trọng. hình thức cổ điển rất Việt Nam. Công việc đang thuận lợi, nhưng vì chiến tranh ở miền Nam, đất nước với sự can thiệp ngày càng sâu của của đế quốc Mỹ nên phải tạm ngừng. Những sinh viên trẻ, những KTS mới ra trường thôi ngước nhìn về phía Hồ Tây – nơi đặt nhà Quốc hội để quay lại, vào Nam chiến đấu. Bởi ý nguyện của Bác, mong mỏi của toàn dân còn chưa được thực hiện.
Một quyết định tình thế, để đáp ứng nơi hội họp, năm 1963, hội trường Ba Đình ra đời phục vụ không chỉ Quốc hội mà cả những sự kiện chính trị lớn. Năm 1964, Bác Hồ,trong vòng vây tôn kính của các đại biểu dự hội nghị chính trị đặc biệt, động viên cả nước đứng lên chống Mỹ xâm lược. Đây cũng là nơi diễn ra kỳ họp đầu tiên của Quốc hội thống nhất 6/1976 và cuối năm đó, đại hội đảng toàn quốc lần thứ IV. Các tổng bí thư: Lê Duẫn, Trường Chinh, Đỗ Mười , Lê Khả Phiêu, Nông Đức Mạnh; Các đời Chủ tịch Quốc hội: Trường Chinh, Nguyễn Hữu Thọ, Lê Quang Đạo, Nông Đức Mạnh, Nguyễn Phú Trọng; Các đời chủ tịch nước: Tôn Đức Thắng, Trường chinh, Võ Chí Công, Lê Đức Anh, Trần Đức Lương, Nguyễn Minh Triết; Các đời thủ tướng: Phạm Văn Đồng, Phạm Hùng ,Đỗ Mười, Võ Văn Kiệt, Phan Văn Khải, Nguyễn Tấn Dũng, tất cả đều lấy Hội trường Ba đình làm nơi đăng quang , gánh vác trọng trách quốc gia.
Cái thuở năm 1961, 1962, thế kỷ trước, khi các KTS tiền bối vạch nét bút trên bàn thiết kế, cũng chỉ nghĩ là cái phòng họp lớn cho cả nước, đáp ứng yêu cầu trước mắt, chắc là không lâu, nhưng rồi hơn nửa thế kỷ qua sứ mệnh nó gánh vác ngày càng lớn, đã bao lần tu sửa, nâng cấp, mở rộng và trang bị ngày càng hiện đại hơn.
Năm 1988, Thủ tướng chính phủ phê duyệt điều chỉnh qui hoạch xây dựng thủ đô, mở rộng hơn nhiều lần. Thủ đô ôm cả vào lòng mình đoạn sông Hồng dài tới 16 Km và nếu tính cả ảnh hưởng thì phải lên tới 40km. Vắt ngang sông cả trên chục cây cầu mà Thăng Long chính là cây cầu đồ sộ thứ nhất được vạch ra trên bản đồ từ những ngày ấy. Hệ thống trung tâm mới được thiết lập: Trung tâm chính trị Ba Đình mà Lăng Bác và lễ đài là chủ thể, trung tâm văn hóa Tây hồ Tây (Xuân La, Xuân Đỉnh), Trung tâm văn hóa thể thao Mỹ Đình.
Vị trí nhà Quốc hội được quyết định tại lô D (18 Hoàng Diệu), bao quanh là các đường:Độc Lập, Bắc Sơn, Hoàng Diệu, Hoàng Văn Thụ,diện tích hơn 6ha. Về cơ bản thực hiện qui hoạch chi tiết trung tâm chính trị Ba Đình: Lăng Bác, Đài tưởng niệm liệt sĩ quốc gia, nhà Quốc hội. Một gợi ý: Nhà quốc hội kết hợp trung tâm hội nghị quốc gia cũng trên khu đất này. Nãy sinh hai ý tưởng đối lập nhau:
-Tại đây chỉ một nhà Quốc hội, mật độ xây dựng thấp.
-Cả hai công trình cùng xây dựng trên khu đất này, mật độ xây dựng lên tới 40%.
Hợp khối, đương nhiên là tiết kiệm, nhưng có nen tiết kiệm đến mức độ xô đẩy, chen lấn, một công trình tượng trưng quốc gia, với những sinh hoạt văn hóa thông thường.
- Bộ Xây dựng thiên ngả về phương án thứ hai.
- Hội KTS VN thiên ngả về phương án thứ nhất.
Cũng trong thời gian này nổi lên chuyện hội trường Ba Đình:" Giữ lại như một di sản kiến trúc hay rỡ bỏ để thêm rộng đất xây nhà mới?" là một nội dung để các tác giả thiết kế đề xuất giải pháp.
Chủ tịch hội KTS VN khi ấy, KTS Nguyễn Trực Luyện tha thiết: " ở khía cạnh kiến trúc, công trình tuy chưa phải là tuyệt tác, nhưng là đại diện tiêu biểu của kiến trúc nước nhà trong những năm 60. Xứng đáng được coi là di tích lịch sử văn hóa kiến trúc, một công trình kiến trúc, một công trình đúng đắn về kiến trúc, lại có giá trị lịch sử, tại sao không giữ lại?"
Cuối năm 2002, cuộc thi tuyển thiết kế được phát động. Ban tổ chức nhận được 25 phương án dự thi từ 22 tổ chức thiết kế của 12 quốc gia. Hội đồng chấm thi gồm 9 thành viện, 5 người Việt Nam, 4 người nước ngoài do hội liên hiệp KTS quốc tế giới thiệu. Các phương án được bình chọn qua 3 vòng, có 3 phương án đạt tiêu chí đặt ra, trưng bày để lấy ý kiến nhân dân, 13.000 lượt người đến xem, với gần 900 phiếu đóng góp ý kiến, có "phiếu" dày 13 trang.
Khảo cổ học phát hiện những kết quả thật lớn, thật bất ngờ, di tích Hoàng Thành, nguyên vẹn dấu vết 1300 năm xưa. Các chuyên gia Nhật Bản coi trọng giá trị ngang với thành La Mã cổ xưa.
Dù đã có dự đoán, những điều xảy ra quá lớn. Kho tư liệu khảo cổ vô giá ấy phải được tôn trọng. Một quyết định kịp thời: tiếp tục khảo cổ, chuyển vị trí trung tâm hội nghị Quốc gia vào khu thể thao văn hóa Mỹ Đình để kịp đón sinh hoạt chính trị quốc tế vào tháng 11/2006; hội nghị APEC. Còn vị trí lâu dài, Quốc hội tiếp tục nghiên cứu.
Nhiều nhà kiến trúc lão thành chuyện trò ngoài lề với nhau:" trong cái rủi có cái may, không thể gắn 2 công trình này vào nhau trong 6ha đất Mỹ Đình".
Tập đoàn tư vấn thiết kế Cộng hòa Liên bang Đức vừa giành giải nhất thi thiết kế nhà Quốc hội, được giao thiết kế trung tâm Hội nghị Quốc gia Mỹ Đình với sự giúp đỡ của lực lượng thiết kế Việt Nam. Thời gian gấp lắm rồi chỉ còn 2 năm.Nhiều chuyên gia qui hoạch kiến trúc rong rủi tìm nơi xây nhà Quốc hội. Có thể kể sơ qua hành trình các" thầy địa lý Tả Ao":
Phía Bắc công trình trên trục không gian dự kiến xây dựng công viên lịch sử gắn với khu di tích Cổ Loa, khu trung tâm đô thị mới Tây hồ Tây, phía Nam công viên Yên Sở, trung tâm thể thao Mỹ Đình gắn liền với trung tâm hội nghị quốc gia đã xây dựng xong... Đồng thời cũng đưa ra nhiều dự kiến trong trung tâm chính trị Ba Đình: khu vực Bộ Ngoại Giao, Nhà khách 37 Hùng Vương, Xí nghiệp thiết bị Bưu điện...
Mấy năm trời, bàn thảo trong các chuyên gia, trong Bộ chính trị và thường vụ Quốc hội. Nổi lên một vấn vương huyết mạch. Chẳng ai muốn lâu đài quốc hội xa hẳn chính mảnh đất cụ Lý Công Uẩn đã khẳng định"chốn đế vương muôn đời".
Thời đại dân chủ cộng hòa, mặc dù Hà Nội có quảng trường 1/5 (cung văn hóa Hữu Nghị), nơi năm 1930 đã diễn ra cuộc mít tinh của nhân dân lao động lớn chưa từng có, do Đảng Cộng sản lãnh đạo; quảng trường Nhà hát lớn (nay là quảng trường 19/8), nơi khởi nguồn tổng khởi nghĩa 19/8 tại Hà Nội; thế nhưng Bác Hồ lại chọn quãng trường Ba Đình để đọc tuyên ngôn độc lập ngày 2/9/1945. qui hoạch trung tâm chính trị Ba Đình đã được thủ tướng phê duyệt. Nhiều chuyên gia, nhiều cơ quan văn hóa, kiến trúc đề xuất: "Bảo tồn di tích Hoàng Thành đến mức tối đa, đồng thời vẫn xây dựng nhà Quốc hội. tiêu chí cao nhất là tạo thành quần thể văn hóa trong khu Ba Đình lịch sử: Lăng chủ tịch Hồ Chí Minh, Lễ đài quốc gia, Bảo tàng Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ Tịch, Nhà Quốc hội, khu di tích Hoàng Thành (18 Hoàng Diệu) khu thành cổ, chùa Một Cột.
Nhà Quốc hội được xây dựng trên khu đất hội trường Ba Đình hiện nay chỉ khoảng 0,8ha, với giải pháp thông minh nhất: chỉ có phòng họp lớn và các bộ phận chính gắn liền với phòng họp.
Mối kì họp như một chuyến hành hương, các đại biểu Quốc hội vào viếng Bác. Thế là bằng nhiều lí lẽ vô hình và hữu hình, ý tưởng tuyệt vời đã được Quốc hội biểu quyết vào sáng ngày thứ hai 2/4/2007. Văn phòng Quốc hội ở gần đấy đang thiết kế, sử dụng nhà làm việc Bộ Ngoại giao cho Quốc hội cũng là một đề xuất mang tính khả thi. Nhà Quốc hội hoành tráng mà không đồ sộ, không lấn át không gian quần thể Ba Đình. Giao thông thuận lợi, khách quốc tế, đại biểu dự họp, khách tham quan đến sảnh chính nhà Quốc hội từ đường Bắc Sơn được mở rộng thành quãng trường. từ đây có thể chiêm ngưỡng toàn bộ quần thể không gian kiến trúc lịch sử. Cảnh quan đẹp, mở ra các hướng rộng thoáng, không ảnh hưởng đến di tích Hoàng thành.
Đáp ứng yêu cầu lịch sử, yêu cầu khảo cổ và hợp lòng dân nhất. Trong xây dựng đô thị, xây dựng công trình, cái khó nhất là xác định được địa điểm. Chúng ta đã qua hơn nửa chặng đường.
Việt Nam là quốc gia văn hiến với 4 nghìn năm lịch sử, thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến, chẳng thể so sánh với Đamat – thủ đô cộng hoà Seri. Nhưng cái chiều dày lịch sử ấy thật khó kiếm. thăng Long xưa đã hơn 10 lần bị đốt cháy do ngoại xâm, rồi các thế lực phong kiến giành giựt theo kiểu"nhổ cỏ nhổ tận rễ", nên lòng đất chứa đựng bao bí ẩn. Không thể và cũng không cần thiết giữ lại tất cả. Khoa học kỹ thuật xây dựng hiện đại cho phép có giải pháp dung hoà.
Xin trích dẫn bài viết của KTS Tôn Đại trên tạp chí Kiến trúc Việt Nam số 1/2004:" ở Quảng Châu( Trung Quốc) có một khu trưng bày di tích cổ khá hấp dẫn. Trên đại lộ Bắc Kinh có 1 đoạn đường dành cho người đi bộ. Hai bên đường là các cửa hàng quần áo,kim hoàn, sách vở... giữa đường là khu trưng bày, hai bên là đường đi bộ... Lát mặt đường bằng kính, khu vực trưng bày được giới hạn bởi những chậu cây cảnh, có chăng xây xích để ngăn người đi bộ bước vào kính. Dưới kính là di tích những tảng đá kê cột (nhà Tống 960-1279) những con đường bằng đá, bằng gạch xây nghiêng thời Tống (1127-1279) và nhà Minh (1368-1644). Cứ khoảng 20m trưng bày lại có một lối ngang để có thể qua lại hai bên đường.Di tích được bảo vệ ngay tại chỗ, dưới mặt kính, người xem có điều kiện thấy rất rõ các hiện vật và các ghi chú, thuyết minh lại gắn liền với mua sắm, rất thuận lợi. Ở nước ta tuy đã làm tuy có quy mô nhỏ hơn. Sau khi phát hiện nền móng chùa Lân (Yên Tử) – nơi vua Trần Nhân Tông tu hành đã lập nên thiền phái Trúc Lâm, đã dành vài mét vuông trước cửa chùa Lân hiện nay để lập kính bảo vệ phần nền móng cũ .
Với hội trường Ba Đình, Quốc hội tranh cãi gay gắt lắm mới ra được nghị quyết về phương án qui hoạch, xây dựng nhà Quốc hội tại ký họp tháng 3/2007. Cái sự chẳng thể giữ nguyên vẹn cũng nên kính cáo các cụ Nguyễn Cao Luyện, Trần Hữu Tiềm – 2 tác giả chính tạo nên hình hài công trình, để không phải là phá mà là dựng lại một mô hình thu nhỏ trong vườn cây hoặc trong nhà như một di sản cho con cháu đời sau chiêm ngưỡng.
Xin trích dẫn lại một đoạn trong bài viết của KTS Ngô Huy Giao trên tạp chí Khoa học Tổ quốc số Tết ất Dậu (1+2/2005), Văn nghệ (16/7/2005), Kiến trúc,...
"Lâu đài Quốc hội không có tính cấp, vì vẫn có thể họp tại hội trường Ba Đình nhưng cũng không nên quá chậm. Là công trình văn hoá , chính trị trường tồn của cả nước, ảnh hưởng đến cơ cấu qui hoạch, không gian kiến trúc của cả thủ đô. Vị trí này không nên thay đổi để đảm bảo qui hoạch chung".
" Giá trị khảo cổ học Hoàng thành xưa chỉ tôn vinh thêm lâu đài Quốc hội. Một sự kế thừa truyền thống rất thực mà cũng rất huyền, trùng lặp tuyệt vời".
"Cần cho khoan thăm dò, kết hợp khảo sát địa chất và khảo cổ, phối hợp nghiên cứu kiến trúc và khảo cổ. Chúng tôi nghĩ không nhất thiết và cũng không thể giữ bảo tàng toàn bộ khu đất này, phải xác định trọng điểm".
Trên cơ sở đó lập một phương án tập thể" Lâu đài Quốc hội – Bảo tàng Tăng Long". Như vậy, mật độ xây dựng sẽ nhỏ hơn, có điều kiện để tạo dựng vườn cây quốc gia,là điểm du lịch văn hoá tuyệt vời và giàu tính truyền thống
Giải pháp khoa học để lâu đài Quốc hội vẫn ở vị trí cũ, sẽ làm nhiều lần thêm giá trị cho nơi đây, với 3 thành phần hiện đại và truyền thống, chính trị và văn hoá. Lâu đài Quốc hội – Bảo tàng Hoàng thành – Vườn cây truyền thống.
Vậy mới thấy cũng thật gian truân khi xây dựng nhà Quốc hội. Gần chục năm, ý tưởng, nguyện ước mới được thực hiện, thế hệ KTS thứ nhất đã không còn nữa. Cũng đúng thôi! Đó là sự nghiên cứu thận trọng mang tính kế thừa của chúng ta, những người làm qui hoạch kiến trúc và cũng để thể hiện lòng tôn kính với không gian thiêng liêng Ba Đình.
theo Lyhocphuongdong
